هيپنوتيزم يا خوابگريشاخه‌اي از علم روانشناسي  است كه در آن به وسيلهٔ تلقين  شخص در حالت خاصي از هوشياري قرار مي‌گيرد. هيپنوتيزم يا به‌طور دقيقتر موجب تسلط ديگري بر فرد نمي‌شود بلكه ديگري با ضمير ناخودآگاه آدمي به مكالمه و القاي تلقينات مي‌پردازد. همهٔ هيپنوزها نحوي خود هيپنوتيزم است و هيپنوتيزور خارجي فقط ماماي هيپنوز از درون انسان است و آن را مي‌زاياند. همه مكاتب و عرفاً به نحوي با هيپنوز درگير بوده‌اند. ضمير ناخودآگاه تنها يك تئوريست كه توضيح حقايق روي آن سوار مي‌شود. هيپنوتيزور نمي‌تواند هرآنچه دوست داشت به سوژه تلقين كند. هيپنوتيزم يك امر خارق‌العاده نيست؛ و كارايي عجيب و غريب ندارد. اگر هم آثار غريبي داشته باشد در عدهٔ كمي دارد و خيلي قابل تكرار و تأييد نيست بنابراين از منظر علم رسمي پاره‌اي غرايب مشاهده شده در هيپنوز قابل اعتبار و برداشت كلي نيستند. (مبحث شستشوي مغزي البته در اين وادي مطرح است ولي ميزان پايداري اين كارها بايد بيشتر ارزيابي شود) هيپنوز خواب نيست. امواج مغزي در اين حالت با امواج مغزي حالت خواب در بسياري موارد فرق مي‌كند. از يك منظر هيپنوز با تلقين معمولي هم فرق دارد چرا كه مناطقي كه بر اثر تلقين تحريك مي‌شود با مناطق تحريك شده هنگام هيپنوز متفاوت است. در طي اين فرايند، شخص هيپنوتيزور قادر است هر آنچه در نظر دارد به شخص هيپنوتيزم شده القا كند زيرا در اين حالت تلقينات هيپنوتيزور به جاي حواس بدن عمل مي‌كند و ضميرناخودآگاه انسان را تحت كنترل خويش قرار مي‌دالبته هرآنچه هيپنوتيزور مي‌خواهد به هيپنوتيزم شوند تحميل و تلقين نمي‌شود. هيپنوز جبر ايجاد نمي‌كند.